جادوی نوستالژیک هوش مصنوعی یا بازنویسی پنهان تاریخ پوشش ایرانی؟

هوش مصنوعی این روزها با یک عکس ساده، ما را به دهه‌های گذشته می‌برد؛ اما پشت این بازی جذاب، روایتی از مد و پوشش در حال شکل‌گیری است که شاید آن‌قدرها هم بی‌غرض نباشد.

طبق گزارش خبرنگار مهر، یکی دو هفته است که فضای مجازی میزبان یک ترند نوین به سبک و سیاق نوستالژی شده است؛ کاربران در ابعاد و اشکال مختلف عکس‌های خود را پیشکش یک هوش مصنوعی خاص می‌کنند و چونان کسی که سوار ماشین زمان شده، تنها با یک پرامپت به دهه ۸۰ میلادی یا دهه ۶۰ خودمان می‌روند. برآیند نیز اغلب، تصویرهای است که در آن نه‌فقط رنگ و کیفیت عکس، بلکه لباس، مدل مو، آرایش، اکسسوری، نورپردازی و حتی فضای پس‌زمینه، همگی متعلق به دورانی دیگر به نظر می‌رسند.

نسخه جدید‌ ایرانی این ترند، بازتاب گسترده‌ای در میان بازیگران، هنرمندان و کاربران عادی داشته است؛ از بازسازی چهره‌ هنرمندان شناخته‌شده در فضای دهه ۸۰ میلادی گرفته تا بازآفرینی عکس‌های خانوادگی و عروسی به سبک دهه ۶۰ خورشیدی. آنچه این پدیده را از یک سرگرمی ساده‌ دیجیتال فراتر می‌برد، محوریت مد و پوشش در این بازسازی‌هاست؛ محوریتی که وقتی در بستر تاریخ معاصر ایران قرار می‌گیرد، پرسش‌های جدی‌تری را پیش می‌کشد.

از یک فیلتر ساده تا بازسازی مفصل یک دوران

نکته‌ نخستی که باید در تحلیل این پدیده مورد توجه قرار گیرد، تفاوت آن با فیلترهای قدیمی و رایج شبکه‌های اجتماعی است. فیلترهای متداول تنها رنگ، کنتراست یا دانه‌های نوری عکس را تغییر می‌دادند تا حس قدیمی بودن را القا کنند؛ اما آنچه هوش مصنوعی مولد امروز انجام می‌دهد، از این حد بسیار فراتر می‌رود. این ابزارها با تحلیل چهره‌ فرد، پیکربندی مفصلی از یک دوران تاریخی را بازسازی می‌کنند؛ آنها همه چیز را از نوع پارچه و برش لباس گرفته تا مدل آرایش مو، حضور یا غیاب اکسسوری‌های خاص، زاویه‌ دوربین و حتی سبک استودیوهای عکاسی آن سال‌ها را بازسازی می‌کنند.

به بیان دیگر، آنچه در این تصویرها بازتولید می‌شود، یک روایت بصری جامع از یک برهه‌ی تاریخی است؛ روایتی که هوش مصنوعی آن را از میان انبوه داده‌های تصویری موجود در اینترنت استخراج و ترکیب کرده است. همین‌جاست که باید پرسید این داده‌ها از کجا آمده‌اند و چه تصویری از آن دوران را در حافظه جمعی بازتولید می‌کنند؟